Literatura włoska – Carlo Goldoni – Reformator komedii i mistrz teatru europejskiego
Carlo Goldoni, urodzony 25 lutego 1707 roku w Wenecji, pozostaje jednym z najwybitniejszych twórców literatury włoskiej. Jego wpływ na teatr europejski był ogromny, a rewolucyjne podejście do komedii uczyniło go jednym z pionierów realistycznego dramatu. Goldoni jest autorem, który nie tylko zmienił kształt włoskiej komedii, ale także nadał jej nowy wymiar społeczny i psychologiczny.
Wczesne lata i rozwój kariery
Carlo Goldoni pochodził z rodziny mieszczańskiej, co dało mu możliwość kształcenia. Już jako młodzieniec zdradzał zainteresowanie teatrem i literaturą, choć ojciec pragnął, aby został lekarzem. Goldoni jednak wybrał inną drogę. Studiował prawo na uniwersytetach w Perugii i Padwie, ale jego serce zawsze należało do teatru.
Jego pierwsze próby literackie miały charakter satyryczny. W młodości napisał poemat „Il colosso”, który został uznany za kontrowersyjny i zapoczątkował jego długą przygodę z literaturą sceniczną. W 1734 roku nawiązał współpracę z weneckim teatrem Sant’Angelo, gdzie rozpoczął karierę dramatopisarza, tworząc sztuki, które z czasem zdobyły szerokie uznanie.
Reforma komedii
Carlo Goldoni zasłynął przede wszystkim jako reformator włoskiej komedii. W jego czasach popularna była commedia dell’arte – forma teatru improwizowanego, oparta na stałych typach postaci i schematycznych fabułach. Goldoni, choć doceniał jej wartość, dostrzegł także ograniczenia tej formy. Wprowadził do teatru nowe zasady, które miały na celu zrewolucjonizowanie komedii.
Jego reforma polegała na odejściu od improwizacji na rzecz starannie przemyślanych tekstów, które opierały się na realistycznych sytuacjach i wiarygodnych postaciach. Goldoni pragnął, aby teatr odzwierciedlał rzeczywistość codziennego życia, dlatego jego sztuki pełne są obrazów mieszczańskiego życia, a ich bohaterowie to ludzie z krwi i kości, zmagający się z codziennymi problemami, ambicjami i namiętnościami.
Najważniejsze dzieła
W dorobku Goldoniego znajduje się ponad 150 sztuk teatralnych, z których wiele weszło do kanonu literatury światowej. Do jego najbardziej znanych dzieł należą:
- „Sługa dwóch panów” (Il servitore di due padroni) – komedia pełna intryg, błyskotliwych dialogów i klasycznego humoru, która do dziś cieszy się popularnością na scenach całego świata.
- „Awantura w Chioggi” (Le baruffe chiozzotte) – realistyczny obraz życia mieszkańców małego miasteczka rybackiego, ukazujący ich codzienne konflikty i emocje.
- „Kawiarnia” (La locandiera) – jedno z najbardziej znanych dzieł Goldoniego, w którym główna bohaterka, sprytna i niezależna Mirandolina, staje się symbolem emancypacji kobiet.
Goldoni często pisał o relacjach międzyludzkich, miłości, chciwości i ludzkich słabościach, ale czynił to z ciepłym humorem i zrozumieniem dla swoich bohaterów.
Styl i wpływ
Goldoni był mistrzem w obserwowaniu otaczającego go świata. Jego sztuki cechują się realizmem, psychologiczną głębią oraz żywym, naturalnym dialogiem. W przeciwieństwie do wielu innych dramatopisarzy swojej epoki Goldoni rezygnował z patosu i sztuczności na rzecz prostoty i prawdy.
Jego wpływ na teatr europejski był ogromny. Goldoni inspirował zarówno współczesnych, jak i późniejszych twórców, takich jak Pierre Beaumarchais czy Molière. Jego komedie stały się podstawą nowoczesnego teatru mieszczańskiego, a jego podejście do dramaturgii otworzyło drogę do dalszego rozwoju realizmu w literaturze.
Zakończenie życia i dziedzictwo
W 1762 roku Goldoni opuścił Wenecję i przeniósł się do Francji, gdzie pracował jako dramatopisarz na dworze królewskim w Wersalu. Tam napisał swoje wspomnienia „Memorie”, które stanowią cenne źródło wiedzy o jego życiu i twórczości. Mimo uznania, jakie zdobywał za życia, jego ostatnie lata były naznaczone trudnościami finansowymi. Carlo Goldoni zmarł 6 lutego 1793 roku w Paryżu.
Dziedzictwo Goldoniego żyje do dziś. Jego sztuki są wciąż wystawiane na całym świecie, a jego wkład w rozwój teatru pozostaje niezaprzeczalny. Jako reformator komedii Goldoni położył podwaliny pod nowoczesny teatr, który nie tylko bawi, ale także zmusza do refleksji nad ludzką naturą i społeczeństwem.
